Markale, 5. februar 1994: jedna granata na sarajevskoj pijaci

Pijaca u opkoljenom gradu

Pijaca Markale nalazi se u samom centru Sarajeva, u općini Centar. I za vrijeme opsade grada, koja je trajala od 1992. do 1995. godine, ostala je mjesto na koje su ljudi dolazili da kupe ili razmijene ono malo hrane i robe što se moglo naći. Prema portalu genocid.ba, vatra VRS pogađala je pijacu tokom opsade gotovo svakodnevno.

Subota, 5. februar 1994.

U subotu 5. februara 1994., nakon gotovo dvije godine opsade, pijaca je oko podneva bila puna ljudi. Između 12:10 i 12:20 među tezge je pala jedna minobacačka granata kalibra 120 mm. Bila je to konvencionalna, fabrički proizvedena granata.

Prema portalu genocid.ba i Radiju Slobodna Evropa, u napadu je ubijeno 68 ljudi, a ranjeno 144. Presuda Haškog tribunala (MKSJ) u predmetu Galić navodi više od 60 ubijenih i više od 140 ranjenih.

Ubijeni

Portal genocid.ba objavljuje poimenični spisak ubijenih na pijaci Markale 5. februara 1994. Prema tom spisku, među ubijenima su: Senad Arnautović, Ibrahim Babić, Mehmed Baručija, Ćamil Begić, Emir Begović, Vahida Bešić, Gordana Bogdanović, Vaskrsije Bojinović, Muhamed Borovina, Faruk Brkanić, Sakib Bulbul, Jelena Čavriz, Almasa Čehajić, Zlatko Čosić, Alija Čukojević, Verica Ćilimdžić, Smilja Delić, Ifet Drugovac, Dževad Durmo, Fatima Durmo, Kemal Džebo, Ismet Fazlić, Vejsil Ferhatbegović, Dževdet Fetahović, Muhamed Fetahović, Ahmed Fočo, Majda Ganović, Isma Gibović, Rasema Hasanović, Alija Hurko, Mirsada Ibrulj, Mustafa Imanić, Rasema Jažić, Razija Junuzović, Hasija Karavdić, Mladen Klačar, Marija Knežević, Selma Kovač, Ibro Krajčin, Sejda Kunić, Jozo Kvesić, Numo Lakača, Ruža Malović, Jadranka Minić, Safer Musić, Nura Odžak, Mejra Orman, Hajrija Oručević, Seid Prozorac, Smajo Rahić, Igor Rehar, Rizvo Sabit, Zahida Sablja, Nedžad Salihović, Hajrija Smajić, Emina Srnja, Džemo Subašić, Šaćir Suljević, Hasib Šabanović, Ahmed Šehbajraktarević, Bejto Škrijelj, Junuz Švrakić, Pašaga Tihić, Munib Torlaković, Ruždija Trbić, Džemil Zečić, Muhamed Zubović i Senad Žunić.

Istraga

Lokalni istražni tim stigao je na mjesto napada oko 13:20 i radio je otprilike sedmicu dana. Balističke izvještaje izradili su, između ostalih, Mirza Sabljica, Hamdija Ćavčić i Berko Zečević; Zečević je kasnije svjedočio pred Haškim tribunalom. Napad je istraživao i UNPROFOR. Izvještaj UN-a od 15. februara 1994. utvrdio je pravac iz kojeg je granata doletjela, ali je naveo da tačan vatreni položaj nije moguće odrediti.

Negiranje i sudska istina

Srpska strana godinama je tvrdila da su Bošnjaci granatu ispalili sami na sebe. Radovan Karadžić je i pred sudom ponavljao da je za napad odgovorna „muslimanska strana“.

Haški tribunal utvrdio je drugačije. Pretresno vijeće MKSJ u predmetu protiv Stanislava Galića, komandanta Sarajevsko-romanijskog korpusa VRS, zaključilo je 5. decembra 2003. van razumne sumnje da je granata namjerno ispaljena s teritorije pod kontrolom tog korpusa. Tezu da je Armija RBiH namjerno pucala na vlastite civile vijeće je ocijenilo neprihvatljivom. Žalbeno vijeće MKSJ potvrdilo je presudu 30. novembra 2006. i Galiću izreklo kaznu doživotnog zatvora.

Radovan Karadžić, predsjednik RS, osuđen je, između ostalog, za granatiranje Markala 5. februara 1994.; Mehanizam za međunarodne krivične sudove (IRMCT) u martu 2019. pravosnažno mu je izrekao doživotni zatvor. Ratko Mladić, komandant Glavnog štaba VRS, prvostepeno je u novembru 2017. pred MKSJ osuđen, između ostalog, za oba masakra na Markalama, a IRMCT mu je u junu 2021. pravosnažno potvrdio kaznu doživotnog zatvora.